Жаңа Конституция преамбуласы: Ұлы Дала мұрасы және зияткерлік даму бағыты
Болашаққа бағдар беретін преамбула
Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының преамбуласына енгізілген өзгерістер тек мәтінді редакциялық тұрғыдан түзету ғана емес. Мұнда мемлекеттің құндылықтық бағдарларын қайта пайымдау мәселесі көтеріліп отыр. Дәл осы преамбула кез келген Негізгі заңның басты сұрағына жауап береді: біз ұлт ретінде кімбіз, қандай тарихи тамырларға сүйенеміз және еліміздің болашағын қалай елестетеміз. Жаңа редакция бұл идеяны күшейте отырып, Қазақстанның қазіргі дамуын Ұлы Даланың мыңжылдық мұрасымен және білімге, ғылымға, инновацияларға негізделген даму бағытымен байланыстырады.
Қолданыстағы Конституция редакциясында Қазақстан халқы «ортақ тарихи тағдыр біріктірген» қауымдастық ретінде сипатталған болатын. Жаңа преамбулада бұл тұжырымдама тереңірек мазмұнға ие болды: «…Ұлы Даланың мыңжылдық тарихының сабақтастығын сақтай отырып». Мұндай мағыналық өзгеріс мемлекеттіліктің тек тәуелсіздіктің соңғы онжылдықтарындағы тәжірибеге ғана емес, мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан бай мәдени және өркениеттік мұраға да негізделетінін көрсетеді. Осылайша преамбула өткен мен бүгінді байланыстырып, болашақ дамудың бағыттарын айқындайды.
Сонымен қатар, ұлттың бірлігі мен тұтастығына басымдық беретін жаңа тұжырым енгізілді: бұрын мәтінде жай ғана Қазақстан халқы туралы айтылса, енді преамбулада: «Біз, Қазақстанның біртұтас халқы,… бірлік пен ынтымақтастық қағидаттарына сүйене отырып…» деп көрсетілген. Бұл қоғамның топтасуының, этносаралық және конфессияаралық келісімнің маңызын айқындайды. Жаңа редакция тарихи сабақтастықты ғана емес, мемлекеттің қазіргі әлеуметтік миссиясын да бейнелейді: барлық азаматтарды ортақ құндылықтар мен ұлттық бірегейлік төңірегінде біріктіру.
Білімге, ғылымға және инновацияларға бағыт
Жаңа преамбула редакциясында мәдениет, білім, ғылым және инновациялар құндылықтарына ерекше мән берілген. Бұл мемлекет дамуын қазіргі түсінік тұрғысынан көрсетеді, мұнда стратегиялық басымдық – адами капитал, білім мен технологиялар.
Білімді ұлт қалыптастыру және елдің зияткерлік әлеуетін дамыту идеясы қазақстандық университеттердің қызметінде нақты көрініс табуда. Соның айқын мысалдарының бірі – Shakarim University, мұнда 50-ден астам ғылыми жоба жүзеге асырылуда. 2026 жылы олардың жалпы қаржыландыру көлемі шамамен 2 млрд теңгені құрайды. Жобалар технологиялар, инженерия, ауыл шаруашылығы, биотехнология және гуманитарлық ғылымдар салаларындағы қолданбалы және іргелі зерттеулерді қамтиды. Университет халықаралық бағдарламалар мен шетелдік жоғары оқу орындарымен ынтымақтастыққа белсенді қатысып, бірлескен білім беру және ғылыми бастамаларды жүзеге асыруда.
Жасанды интеллект технологияларын және цифрлық шешімдерді енгізу ерекше орын алады. Shakarim University-де деректерді талдау мен процестерді модельдеуге арналған AI-агенттер мен цифрлық платформалар жасалып, білім беру үдерісіне аналитикалық және автоматтандырылған құралдар енгізілуде. Бұл технологиялар студенттер мен оқытушыларға эксперименттер жүргізуге, экономика мен әлеуметтік жобаларға арналған инновациялық шешімдер әзірлеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ жастарды цифрлық трансформация жағдайында кәсіби қызметке даярлайды.
Жаңа преамбула табиғатқа ұқыпты қарау және экологиялық сананы қалыптастыру қажеттілігін де атап өтеді. Бұл идеялар университет қызметінде де көрініс табуда: Shakarim University тұрақты даму саласындағы халықаралық рейтингтерге қатысады. Олардың қатарында жоғары оқу орындарының БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарына қосқан үлесін бағалайтын Times Higher Education Impact Rankings, сондай-ақ кампустардың тұрақтылығы мен білім беру бағдарламаларының экологиялық саясатын талдайтын UI GreenMetric экологиялық рейтингі бар.
Жаңа Конституция преамбуласындағы өзгерістер Қазақстан дамуының қазіргі түсінігін айқын көрсетеді. Бір жағынан, олар мемлекеттіліктің Ұлы Дала тарихымен байланысты терең тарихи сабақтастығын айқындайды. Екінші жағынан, білімге, ғылымға, инновацияларға және жасанды интеллект технологияларына бағытталған даму бағытын бекітеді, бұл үрдістер университеттік ортада қазірдің өзінде жүзеге асырылып жатыр.
Бүгінде дәл осындай бағдарлар ел болашағын қалыптастырады. Тарихи мұраға құрмет пен заманауи технологиялық ойлауды ұштастыра алатын ұрпақ зияткерлік әрі инновациялық Қазақстанның негізін қалайды. Мұндай жағдайда Конституция преамбуласы тек символ ғана емес, ел дамуының нақты практикалық жол картасына айналады.
Тарих ғылымдарының докторы, профессор
Shakarim University
Атантаева Б.Ж.
